Przejdź do treści
W Szwecji
Kultura i kuchnia

Kuchnia szwedzka: co zjeść, gdzie i w jakiej cenie

Redakcja W Szwecji11 min czytania
Kuchnia szwedzka
Fot. Øyvind Holmstad, CC BY-SA 4.0

Kuchnia szwedzka opiera się na produktach mlecznych, chlebie, jagodach, ziemniakach i rybach. Ten tekst pokazuje, które potrawy warto spróbować w pierwszej kolejności, gdzie je zjeść i czego się spodziewać przy stole. Znajdziesz tu też zwyczaje związane z jedzeniem, od porannej kanapki po popołudniową przerwę na kawę.

Co jeść w kuchni szwedzkiej?

Kuchnia szwedzka różni się regionalnie, bo Szwecja rozciąga się daleko od północy na południe. Na północy jadano mięso zwierzyny i dania wywodzące się z kultury Sámi, a na południu więcej świeżych warzyw. Wiele tradycyjnych dań ma proste, mocno kontrastujące smaki, jak klopsiki z brązowym sosem śmietanowym i kwaśnym, ostrym dżemem z borówki brusznicy. Ten zestaw dobrze pokazuje, czego można się spodziewać na talerzu. Jeśli planujesz też zwiedzanie, zobacz atrakcje Szwecji, bo wiele miejsc łatwo połączyć z wizytą w restauracji. Najlepiej zacząć od dań domowych i ryb, a dopiero potem sięgać po słodkie wypieki. Większość lokali serwuje tradycyjne potrawy obok nowszych wariantów, więc przy jednym wyjściu można spróbować kilku smaków naraz.

Jakie produkty tworzą podstawę szwedzkiego stołu?

Kuchnia szwedzka opiera się na produktach mlecznych, chlebie, jagodach, jabłkach, mięsie, jajkach i rybach. Mleko fermentowane, czyli filmjölk, bywa podawane zamiast jogurtu i często zjadane z płatkami zbożowymi. Chleb ma wiele odmian: żytni, pszenny, owsiany, na zakwasie, pełnoziarnisty oraz płaskie i chrupkie. Ziemniaki pojawiają się niemal codziennie, zwykle gotowane, i stanowią podstawę wielu dań. Tłuszczem bazowym jest masło i margaryna, choć oliwa zyskuje popularność. Do mięs podaje się często dżem z borówki brusznicy, a zupy owocowe, na przykład z dzikiej róży albo z borówki czernicy, mogą być serwowane na ciepło lub na zimno. Pieczywo i nabiał są więc obecne przy większości posiłków.

Jakie mięsa i kiełbasy warto zamówić?

Najbardziej znanym daniem mięsnym są köttbullar, czyli klopsiki z mięsa i ziół, zwijane ciasno i podawane z puree ziemniaczanym, marynowanymi ogórkami i dżemem z brusznicy. Kalops to mięso duszone z cebulą, warzywami i przyprawami, a jego smak jest spokojny i domowy. Falukorv to gruba kiełbasa pochodząca z miasta Falun, a prinskorv to małe kiełbaski w stylu hot dogów, często jedzone jako szybka przekąska. Korv Stroganoff to kawałki falukorv w kremowym sosie pomidorowym, czyli tańsza wersja wołowego stroganowa. Pyttipanna to smażona mieszanka mięsa, cebuli i ziemniaków, często przygotowywana z resztek, i świetnie sprawdza się jako prosty obiad. Pozwala zjeść syty posiłek bez długiego zamawiania.

Które ryby i owoce morza warto spróbować?

Gravlax to łosoś solony z cukrem i ziołami, a więc danie, w którym dominuje czysty smak ryby. Inkokt lax to łosoś gotowany razem z cebulą i marchewką w zalewie z wody, octu, soli i cukru, jedzony zwykle na zimno z majonezem z koperkiem i cytryną. Inlagd sill to marynowany śledź, a sillsallad to rosyjska sałatka ze śledziem, ziemniakami, burakami, cebulą, koperkiem i śmietaną. Räksmörgås to otwarta kanapka z krewetkami, jajkiem i majonezem, często z sałatą lub ogórkiem, polana cytryną i posypana koperkiem. Stekt strömming to smażony filet z bałtyckiej płotki, podawany z puree i dżemem z brusznicy. Fiskbullar, czyli kulki z mielonej białej ryby, są częstym dodatkiem do dań domowych.

Jakie zupy jadają Szwedzi?

Najbardziej tradycyjną zupą jest ärtsoppa, czyli gęsta zupa z żółtego grochu, cebuli, soli i drobnych kawałków wieprzowiny. Podaje się ją z musztardą i cienkimi naleśnikami na deser. W Szwecji od dawna przyjęło się, że czwartek to dzień zupy grochowej, bo służba miała wtedy pół dnia wolnego, a zupę można było przygotować wcześniej. Tradycja sięga średniowiecza i nadal jest obecna w wielu restauracjach i domach. Köttsoppa med klimp to zupa z wołowiny i warzyw korzeniowych, podawana z klimpami, czyli szwedzkimi kluskami. Zupy owocowe, takie jak z dzikiej róży czy czernicy, są typowe dla kuchni szwedzkiej i dobrze smakują jako przystawka lub lekki deser. Warto zamówić jedną z nich po obiedzie.

Jak wygląda domowy obiad w stylu husmanskost?

Husmanskost to tradycyjna, codzienna kuchnia szwedzka, oparta na lokalnych składnikach. Jej nazwa wywodzi się od słowa husman, czyli właściciel domu, a termin pierwotnie odnosił się do prostego jedzenia na wsi, poza miastami. Dawne dania przygotowywano z wieprzowiny, ryb, zbóż, mleka, ziemniaków, warzyw korzeniowych, kapusty, cebuli i jabłek. Rotmos med fläsk to puree z brukwi, marchwi i ziemniaków, podawane z długo gotowaną polędwicą wieprzową. Ärtsoppa, pyttipanna i kalops należą do tej samej tradycji. Wiele z tych dań kojarzy się Szwedom z domem i wspomnieniami, dlatego pojawiają się w menu restauracji obok nowoczesnych wariantów. Szwedzkie restauracje często łączą klasyczne przepisy z bardziej wyrafinowanym podaniem, co pozwala spróbować tradycji w nowej formie.

Jakie dumplingi i placki są typowe?

Kroppkakor to kluski z ziemniaków gotowanych wcześniej, nadziewane wieprzowiną lub cebulą. Palt to kluski z surowych ziemniaków, również z farszem z wieprzowiny. Raggmunk to placki ziemniaczane, podawane zwykle z dżemem z brusznicy i czasem z usmażonym boczkiem. Pannkakor to cienkie naleśniki smażone na zwykłej patelni, a plättar to małe naleśniki smażone na specjalnej patelni z wgłębieniami, zwykle siedem naraz. Naleśniki często podaje się po zupie grochowej jako deser. Warto spróbować ich zarówno na słono, jak i na słodko. Dla wielu osób to dobry sposób na lżejszy, a zarazem sycący posiłek w ciągu dnia, zwłaszcza gdy zwiedza się miasto pieszo.

Jakie grzyby i dziczyznę zamówić?

Kurki, czyli chanterelle, są w Szwecji uważane za przysmak. Najczęściej podaje się je jako dodatek do steków albo smażone z cebulą i sosem na otwartej kanapce. Drugim cenionym grzybem jest borowik, znany jako karljohansvamp, nazwany od króla Karola XIV Jana, który wprowadził jego używanie w kuchni. Dziczyznę często podaje się z sosem z czarnej porzeczki, a sarnina, jeleń i łoś należą do tradycyjnych mięs dziczyzny. Latem Szwedzi jadają raki w czasie kräftskiva, czyli przyjęcia z rakami. Raki gotuje się i marynuje w wywarze z solą, odrobiną cukru i dużą ilością kopru, a sam wieczór ma charakter towarzyski.

Do czego podaje się szwedzkie dania?

Dżem z borówki brusznicy to najbardziej charakterystyczny dodatek. Pasuje do klopsików, placków ziemniaczanych, dziczyzny i smażonej ryby. Szwedzi chętnie dodają też koperek, szczypiorek, śmietanę i majonez z koperkiem. Musztarda towarzyszy zupie grochowej i wielu mięsom. W południowej części kraju często podaje się cebulę, gräddfil, czyli gęstą kwaśną śmietanę, oraz posiekany koperek. Ziemniaki gotowane podaje się niemal do każdego dania. Sosy są zwykle kremowe lub lekko pikantne. Przy dobieraniu dodatków warto pamiętać, że szwedzka kuchnia lubi proste, wyraziste zestawienia smaków, bez długich list przypraw.

Co jeść na śniadanie w Szwecji?

Typowe śniadanie to smörgås, czyli otwarta kanapka, często na knäckebröd, czyli chrupkim pieczywie. Masło jest podstawą, a dodatki to twardy ser, wędliny, kawior, ham, pomidor lub ogórek. Filmjölk, czyli fermentowane mleko, podaje się w misce z płatkami zbożowymi, na przykład z cornflakesami. Gröt, czyli owsianka lub kasza manna na mleku, bywa jedzona z dżemem albo z cynamonem i cukrem. Do tego pije się mleko, sok, herbatę lub kawę, bo Szwedzi należą do najchętniej pijących mleko i kawę na świecie. Starsze pokolenie rzadziej dodaje słodkie dodatki do chleba, za to pomarańczowa marmolada na białym pieczywie jest popularna przy porannej kawie lub herbacie.

Jak działa fika i co zjeść przy kawie?

Fika to przerwa na kawę, zwykle po południu, często z czymś słodkim. Do kawy podaje się ciasta drożdżowe, ciastka, torty i wypieki, które w Szwecji bywają bardzo słodkie. Jednym z najbardziej znanych wypieków jest kanelbulle, czyli drożdżowa bułka z cynamonem. Fika to nie tylko jedzenie, to także spokojna chwila z rozmową i odpoczynkiem. Przerwa bywa wspólna, w pracy, w domu albo w kawiarni. Jeśli chcesz zobaczyć, jak to wygląda, zamów w kawiarni w centrum kawę i coś słodkiego, a obsługa chętnie poleci lokalne wypieki. Zwyczaj jest częścią codzienności, nie atrakcją dla turystów, więc najlepiej usiąść spokojnie i poobserwować.

Czym jest surströmming i jak go jeść?

Surströmming to lekko solony, fermentowany śledź bałtycki, który ma długą tradycję w północnej Szwecji i sięga co najmniej XVI wieku. Fermentacja trwa co najmniej sześć miesięcy i nadaje rybie silny zapach oraz lekko kwaśny smak. To nie to samo co smażony czy marynowany śledź. Szwedzi zwykle spożywają go po trzecim czwartku sierpnia, a jedzenie odbywa się często na zewnątrz, z powodu silnego zapachu. Puszkę otwiera się ostrożnie, najlepiej w wiadrze z wodą. Surströmming podaje się z cienkim chlebem tunnbröd, ziemniakami i czerwoną cebulą, czasem z serem Västerbotten. Do picia wybiera się schnapsa, lekkie piwo lub zimne mleko.

Gdzie jeść w Sztokholmie?

Sztokholm ma kilka dzielnic, w których skupiają się restauracje i bary. Gamla Stan to Stare Miasto na wyspach, z wąskimi uliczkami z kocich łbów, dobre miejsce na tradycyjne dania. Södermalm, zwłaszcza okolice SoFo, czyli na południe od Folkungagatan, ma wiele restauracji i pubów oraz sklepy z oryginalnymi produktami. Kungsholmen na zachodzie śródmieścia ma spokojne lokalne bary i restauracje, a na zachód od Fridhemsplan dzielnica jest bardziej podmiejska. Norrmalm to centrum biznesowe z restauracjami, sklepami i centralnym dworcem, więc dobrze nadaje się na szybki lunch. Ceny różnią się w zależności od lokalu, więc przed wyjściem sprawdź aktualne ceny dania głównego w restauracjach na Södermalm na ich oficjalnych stronach internetowych lub w menu wywieszonym przy wejściu.

Ile kosztuje jedzenie w Szwecji?

Ceny w restauracjach są zwykle wyższe niż w sklepach, dlatego warto łączyć jedno wyjście do restauracji z jedzeniem przygotowanym samodzielnie. W sklepach spożywczych kupisz pieczywo, marynowane ryby, wędliny, ser i owoce, a także gotowe kanapki. Taki zestaw pozwala tanio zjeść śniadanie i kolację. Na mieście łatwo znaleźć bary szybkiej obsługi i miejsca z daniem dnia. Ceny zmieniają się często, więc przed wyjazdem najlepiej porównać menu kilku lokali. Sprawdź też, czy porcje są duże, bo szwedzkie dania obiadowe są zwykle sycące. Przy wyborze napojów pamiętaj, że woda z kranu jest w Sztokholmie bezpieczna do picia.

Jakie dania wybrać na pierwszy dzień?

Na pierwszy dzień dobrze sprawdzi się prosty zestaw: köttbullar z puree i dżemem, gravlax na pieczywie i kawa z czymś słodkim. Taki wybór daje szybki przegląd najważniejszych smaków. Jeśli trafisz na czwartek, warto spróbować ärtsoppa z naleśnikami, bo to tradycja, która trwa od średniowiecza. Na kolację dobrze wybrać kalops lub pyttipanna, a na lunch przekąskę w formie räksmörgås. Surströmming lepiej zostawić na późniejszy czas, bo ma bardzo mocny smak i zapach. Dla osób, które nie chcą ryzykować, dobrym wyborem są też zupy owocowe jako deser lub lekka przystawka.

Jak zaplanować jedzenie w ciągu dnia?

Szwedzki dzień jedzenia składa się z porannego śniadania, lekkiego lunchu i obiadu wieczorem. Między posiłkami wiele osób je przekąskę, często kanapkę lub owoc. Po południu jest przerwa na kawę. W szkołach podstawowych i większości średnich podaje się ciepły lunch, co pokazuje, jak mocno Szwecja stawia na posiłki w ciągu dnia. Planując dzień, warto więc zjeść większy posiłek w porze obiadowej, a wieczorem sięgnąć po lżejsze dania. Restauracje często mają lunch, który bywa tańszy niż kolacja, dlatego to dobra opcja na zwiedzanie. Dla większości turystów najwygodniej połączyć śniadanie w hotelu z lunchem na mieście i spokojną kolacją.

Od czego zacząć planowanie jedzenia w Szwecji?

Zacznij od wybrania trzech do czterech dań, które chcesz spróbować, na przykład köttbullar, gravlax, ärtsoppa i kanelbulle. Potem dopasuj je do dzielnic, w których będziesz zwiedzać, bo Gamla Stan, Södermalm i Kungsholmen mają różne klimaty. Sprawdź menu i godziny otwarcia lokali na oficjalnej stronie danego miejsca lub w aplikacjach map. Jeśli chcesz zjeść surströmming, zaplanuj to na sierpień, bo wtedy najlepiej pasuje do tradycji. Na koniec zostaw sobie czas na fikę, bo to najprzyjemniejszy sposób, by poznać lokalne życie przy stole.

Czym są smörgåsbord i julbord?

Smörgåsbord to szwedzki stół, na którym podaje się wiele potraw naraz. Ta tradycja jest najbardziej znana na świecie. Na stole pojawiają się zwykle różne śledzie, ryby, wędliny i pieczywo, a obok nich ziemniaki i sosy. Dania bierze się stopniowo, od lekkich przekąsek do cięższych potraw, więc to raczej sposób podania posiłku niż jedno konkretne danie.

Julbord to świąteczna wersja tej tradycji, podawana w okresie Bożego Narodzenia. Pojawiają się na nim klasyczne potrawy, takie jak gravlax i klopsiki, czyli dania, które należą do najbardziej rozpoznawalnych w Szwecji. Szczególne miejsce zajmuje julskinka, czyli peklowana szynka gotowana, a następnie panierowana musztardą, bułką tartą i jajkiem. Nazywa się ją świątecznym odpowiednikiem indyka. Często pojawia się też smörgåstårta, czyli tort kanapkowy z wieloma warstwami. Jego nadzienie może obejmować krewetki, szynkę, majonez, sałatkę i konserwowe owoce.

Typowy stół pozwala spróbować wielu smaków w jednym miejscu, dlatego dobrze sprawdza się, gdy chcesz porównać różne dania. Porcje zwykle nakłada się małe, a talerz można uzupełniać kilkakrotnie. Ta forma jedzenia jest wspólna, więc przy stole często siedzi cała rodzina lub grupa znajomych.

Jakie napoje pasują do szwedzkich dań?

Szwecja należy do pasa krajów, w których napoje destylowane od dawna towarzyszą posiłkom. Brännvin i snaps były historycznie codziennym uzupełnieniem jedzenia. Snaps podaje się w małych kieliszkach, zwykle przy bardziej uroczystych okazjach i do dań tłustych lub mocno przyprawionych.

Wino zyskuje na popularności od kilkudziesięciu lat. Jego spożycie w Szwecji wzrosło, częściowo kosztem piwa i mocniejszych trunków. Dobrze pasuje do dań mięsnych, a lekkie białe wino bywa wybierane do ryb. Piwo, zwłaszcza lekkie typu pilsner lub lager, to klasyczny wybór do wielu potraw, w tym do dań rybnych i wędzonych.

Przy surströmming podaje się snaps, lekkie piwo, svagdricka, wodę albo zimne mleko. Svagdricka to rodzaj małego piwa, dlatego wpisuje się w tradycję lżejszych napojów. Wybór napoju przy tej rybie budzi spory wśród znawców, więc nie ma jednej właściwej odpowiedzi. Najlepiej wybrać napój, który dobrze znosisz, i pić go spokojnie.

Dobre pytania przed wyjazdem

Co warto zjeść w Szwecji w pierwszej kolejności?
Köttbullar, gravlax i ärtsoppa z naleśnikami to dobry start. Do tego warto spróbować kanelbulle przy kawie.
Czy surströmming jest dla każdego?
Nie, to fermentowany śledź o bardzo mocnym zapachu i kwaśnym smaku. Lepiej spróbować go w mniejszej porcji, najlepiej na zewnątrz.
Czy w Szwecji je się zupę grochową tylko w czwartki?
Tradycja czwartkowej zupy grochowej jest bardzo stara i nadal obecna. Zupę można jednak zjeść także w innych dniach w wielu restauracjach.
Co to jest fika?
Fika to popołudniowa przerwa na kawę, zwykle z czymś słodkim. Jest częścią codziennego życia i często odbywa się wspólnie.
Gdzie w Sztokholmie najłatwiej znaleźć restauracje?
Dobrym wyborem są Gamla Stan, Södermalm i Kungsholmen, bo mają wiele restauracji i barów. Norrmalm to centrum z większym wyborem lokali.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też