Przejdź do treści
W Szwecji
Północ

Kiruna: miasto na północ od koła podbiegunowego i plan wizyty

Redakcja W Szwecji11 min czytania
Kiruna
Fot. Arild Vågen, CC BY-SA 4.0

Kiruna leży w prowincji Laponia, około 145 kilometrów na północ od koła podbiegunowego, i jest najbardziej wysuniętym na północ miastem Szwecji. Powstała na początku XX wieku przy kopalni rudy żelaza i do dziś przenosi się, bo teren osiada pod kopalnią. Ten tekst pokaże, kiedy jechać, jak dojechać, co zobaczyć w mieście i jak wykorzystać okolice.

Kiedy jechać do Kiruny i jak tu zaplanować pobyt?

Kiruna leży około 145 kilometrów na północ od koła podbiegunowego, więc pora roku zmienia to, czego doświadczysz. Od ostatniego tygodnia maja do połowy lipca słońce świeci tu całą dobę, czyli jest to czas białych nocy. Od pierwszego tygodnia grudnia do drugiego tygodnia stycznia słońce nad horyzont nie wychodzi i trwa noc polarna. Zimą działa większość zajęć na śniegu i szansa na zorzę polarną, a latem można chodzić po szlakach i pływać kajakiem. Dobierz termin do tego, co chcesz robić, a nie do jednego wyjątkowego momentu. Wiele osób zaplanowało już wyjazd na zimę, a potem dołożyło jedno wyjście w góry. Ogólny przegląd atrakcji w całym kraju znajdziesz w dziale o atrakcjach Szwecji.

Jak dojechać do Kiruny i jak poruszać się po mieście?

Najwygodniej dojechać pociągiem, bo Kiruna leży przy linii Malmbanan. Ta trasa biegnie z Luleå do Narviku w Norwegii, a pierwszy pociąg dotarł do miasta 15 października 1899 roku. Linię do granicy norweskiej ukończono w listopadzie 1902 roku, więc od tego czasu Kiruna ma połączenie z wybrzeżem. Jeśli przylatujesz samolotem na lotnisko Kiruna, na miejscu znajdziesz transport do centrum, ale jego przebieg sprawdź w aktualnym rozkładzie. Po samym mieście można chodzić pieszo, bo większość miejsc, które opisujemy, leży w zasięgu spaceru. Wzgórze Luossavaara jest około 2 kilometrów od śródmieścia, a dojście można połączyć z autobusem. Przy planowaniu zostaw margines na pogodę i na dojazd w obie strony.

Jak zaplanować jeden dzień w Kirunie?

Dobry plan na jeden dzień zaczyna się rano, od zejścia do kopalni. Wycieczka trwa około 3 godzin, więc po niej zostaje czas na obiad i krótki odpoczynek. Po południu odwiedź muzeum w dawnym biurze i domu Hjalmara Lundbohma, potem zajrzyj do kościoła i ratusza w centrum. Wieczorem wybierz się na spacer do najbliższego lasu, jeśli trwa zima i niebo jest czyste. Taki układ pozwala spokojnie zobaczyć najważniejsze punkty bez pośpiechu. Trasę można skrócić do jednego dnia, a przedłużyć o wyprawę w okolice, na przykład do Jukkasjärvi. Pamiętaj, że wycieczka do kopalni wymaga wcześniejszego zarezerwowania miejsca. Informacja turystyczna działa przy Lars Janssonsgatan 17, czyli w centrum, i tam można kupić bilet na wycieczkę.

Panorama zabudowy Kiruny wsrod zieleni, w tle rozlegle lasy i wzgorza
Panorama centrum Kiruny, widok ze wzgorza Luossavaara Fot. Johan Arvelius, CC BY 2.5

Jak wyglądał start miasta i tramwaj z 1907 roku?

Pierwsze domy powstawały chaotycznie, zanim przyjęto plan miasta. Część zabudowy była nielegalna, podobnie jak w sąsiednim górniczym miasteczku Malmberget, oddalonym o około 80 kilometrów na południe. Pod koniec 1899 roku w przyszłej Kirunie mieszkało 18 osób. W 1900 roku liczba wzrosła do 222, w 1910 roku do 7 438, a w 1930 roku do 12 884. Od kwietnia 1907 roku w mieście kursował tramwaj, najdalej na północ na świecie. Składał się z trzech linii: kolejki linowej do kopalni, tramwaju miejskiego i tramwaju kopalnianego. Kolejka linowa zamknięta została w 1955 roku, po zbudowaniu drogi na górę kopalni w 1949 roku. Tramwaj miejski miał 1-metrowy rozstaw szyn, podwójne szyby i ogrzewane wagony. Zlikwidowano go w 1958 roku, gdy zastąpiły go autobusy. Dziś po tych liniach zostały głównie opisy w muzeum, więc warto je tam zobaczyć.

Jak powstało miasto Kiruna?

Sami znali rudę żelaza na wzgórzach Kiirunavaara i Luossavaara na długo przed budową miasta. W 1736 roku Mangi, mężczyzna Sami, zgłosił znalezisko szwedzkim władzom, które zebrały się w kościele w Jukkasjärvi. Wydobycie ruszyło jednak dopiero po budowie kolei. Fosfor w rudzie długo utrudniał sprawę, aż w 1878 roku proces Gilchrista i Thomasa pozwolił go oddzielić. Spółka LKAB powstała w 1890 roku z inicjatywy Roberta Schouga. Kolej dojechała do Kiruny w 1899 roku, a w 1900 roku przyjęto plan miasta autorstwa architektów Per Olofa Hallmana i Gustafa Wickmana. Miasto zaprojektowano na wzgórzu, co ograniczało mrozy i wiatr. Nazwę zaproponował Gustaf Broms. W językach sami i fińskim oznacza ona kuropatwę śnieżną. Od 1948 roku Kiruna ma prawa miejskie.

Jak wyglądała praca w kopalni w pierwszych dekadach?

Na początku wydobycie odbywało się głównie metodą zdejmowania wierzchołków wzgórz. Zimowe mrozy sprawiały duże kłopoty, a koparki parowe nie dawały sobie rady. Dopiero gdy w latach 10. XX wieku pojawiły się maszyny elektryczne, mechanizacja ruszyła na dobre. W 1909 roku w Szwecji wybuchł strajk powszechny i Kiruna też go odczuła. Część mieszkańców wyjechała, w tym grupa 500 osób, która planowała emigrację do Brazylii. Większość z nich wróciła. W czasie I wojny światowej wydobycie spadło do najniższego poziomu w historii firmy. Po trzymiesięcznym strajku w 1920 roku płace górników wzrosły o 20 procent. W 1927 roku wydobycie osiągnęło dziewięć milionów ton. Wielki kryzys przyniósł spadek produkcji o 70 procent, ale na krótko przed II wojną światową wydobycie znów gwałtownie wzrosło.

Dlaczego w Kirunie jest centrum badań kosmicznych?

Centrum Esrange powstało w Kirunie w latach 60. XX wieku i działa poza Jukkasjärvi, dlatego trzeba zaplanować osobny dojazd. Do miasta należą też Instytut Fizyki Kosmicznej oraz Wydział Nauk Kosmicznych Uniwersytetu Technologicznego w Luleå. Dla odwiedzających najczęściej najciekawsza jest sama historia takich badań, a nie zwiedzanie halli startowych. Jeśli interesuje cię ten temat, zapytaj w informacji turystycznej o możliwość wizyty w sezonie. Połączenie kosmosu i zorzy polarnej dobrze pasuje do zimowego wyjazdu.

Kościół w Kirunie: co warto zobaczyć w środku i na zewnątrz?

Kościół w Kirunie zbudowano w latach od 1909 do 1912, a poświęcono go 8 grudnia 1912 roku. Projektantem był Gustaf Wickman. Budowla jest jedną z największych drewnianych budowli w Szwecji. Zewnętrzny styl przypomina neogotyk, a ołtarz jest w stylu secesji. Na dachu stoi dwanaście brązowych figur Christiana Erikssona, każda przedstawia inny stan emocjonalny. W kościele wisi duży obraz "Święty gaj" księcia Eugeniusza, a wnętrze zawiera drewniane rzeźby i ażurowe zdobienia inspirowane sztuką Sami. Dzwonnica powstała wcześniej, w latach 1906 i 1907. Aktualne godziny zwiedzania najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie kościoła.

Co kształtowało styl kościoła w Kirunie?

Kościół łączy kilka tradycji. Jego kształt wzoruje się na samach, czyli tradycyjnych chatach Sami, oraz na norweskich kościołach słupowych. Ściany i dach pokrywa ciągła okładzina z gontów, więc z daleka budynek wygląda jednolicie. Ta cecha nawiązuje do stylu shingle, który pokazuje możliwości tutejszego stolarstwa. Hjalmar Lundbohm, dyrektor LKAB i założyciel osady, chciał, by wszyscy czuli się tu mile widziani, dlatego nie używał wielu chrześcijańskich symboli. Biskup Olof Bergqvist domagał się jednak wyraźniejszego znaku wiary. Jako kompromis rzeźbiarz Christian Eriksson wykonał jeden krzyż dla całego budynku. Ta historia tłumaczy, dlaczego wnętrze wygląda tak, a nie inaczej.

Czym jest Ice Church w Jukkasjärvi?

Lodowy kościół przy Icehotelu prowadzi lokalna parafia Jukkasjärvi, należąca do Kościoła Szwedzkiego. Od współpracy z hotelem działa jako zwykły kościół, a co roku jest poświęcany podczas nabożeństwa w dzień Bożego Narodzenia. Zimą odbywa się tam około 140 ślubów i ochrzcza się około 20 dzieci. Typową cechą ślubu w tym kościele jest zimno, cisza i śpiew a cappella. Kapłan Jan-Erik Kuoksu założył ten kościół i przez 17 lat służby połączył w nim 1500 par. Przez pierwsze 14 lat pracował tam sam. Wizyta w lodowej świątyni to dobra okazja, by zobaczyć, jak wygląda religijność w tym regionie, bo łączy ją z lokalnym życiem parafii.

Dlaczego trwa przeniesienie miasta Kiruna?

Kopalnia pod miastem powoduje osiadanie gruntu, więc stare budynki są wyburzane, a nowe centrum powstaje około 3 kilometrów na wschód. Ostatni pociąg odjechał ze starego dworca w 2013 roku. Nowy ratusz był gotowy w 2018 roku, a stary wyburzono w 2019 roku. Między kopalnią a nową częścią miasta ma powstać park, który będzie buforem. Kościół także został przeniesiony w inne miejsce, na teren przy cmentarzu. Zanim wybierzesz się w konkretne miejsce, sprawdź, co gdzie stoi, bo mapa miasta zmienia się od kilku lat. Przesunięcia obejmują nie tylko budynki, ale także całe dzielnice.

Link partnerski Kiruna: noclegi. Znajdź nocleg

Co zobaczyć w centrum i na wzgórzach Kiruny?

Muzeum Hjalmara Lundbohmsgården mieści się przy Ingenjörsgatan 2 w jego dawnym biurze i domu. Opowiada o początkach miasta, o założeniu firmy LKAB i o budowie linii kolejowej do Narviku. Wstęp jest płatny. Ratusz, Stadshuset, zawiera wystawy i niewielką kolekcję sztuki szwedzkich artystów, a wstęp jest wolny. Wzgórze Luossavaara daje widok na miasto i góry, a zimą i wiosną działa tam wyciąg narciarski. Przy Brytaregatan 14 znajdziesz hotel Samegården z małym muzeum kultury Sami. W Teatrze Sami Giron Sámi Teáhter przy Thulegatan 24B grają spektakle oparte na tej kulturze, a teatr promuje języki sami i porusza współczesne problemy. Dom kultury Folkets hus przy Lars Janssonsgatan 17 ma kino i teatr, więc to dobre miejsce na wieczór w deszczowy dzień.

Gdzie szukać zorzy polarnej w Kirunie?

Zorza polarna pojawia się w Kirunie regularnie zimą. Najlepiej widać ją po wyjściu poza miasto, bo sztuczne światło zakłóca obserwację. Wystarczy krótki spacer do najbliższego lasu, by znaleźć ciemniejsze miejsce. Zorza zależy od pogody i od zachmurzenia, więc nie ma gwarancji, że zobaczysz ją w konkretną noc. Zaplanuj więc kilka wieczorów i sprawdzaj niebo. Weź ciepłe rękawiczki, czapkę i coś, na czym można usiąść na śniegu. Wiele osób wybiera wyjście z latarką i termosem, ale latarkę trzeba wyłączać, gdy patrzysz w niebo. Dłuższa noc polarna w grudniu i styczniu oznacza, że wieczory są długie, więc masz więcej okazji do obserwacji.

Co robić w okolicy: Abisko i zorza polarna?

Abisko to wieś w prowincji Laponia, otoczona parkiem narodowym. Leży przy linii Malmbanan, więc dojedziesz tam pociągiem z Kiruny i z Narviku. Na górze Nuolja działa stacja obserwacyjna Aurora Sky Station, na którą wjeżdża się wyciągiem krzesełkowym. Obok znajdziesz szlak Kungsleden, a w pobliżu ośrodek narciarski w Björkliden, około 7 kilometrów na północny zachód od wsi. Abisko to dobra baza na nocne wyjścia po zorzę, bo wieś leży w pasie zorzy i ma stosunkowo suchy klimat. Nad wsią rozciąga się jezioro Torneträsk, nad którym można spędzić spokojny dzień po wyjeździe z Kiruny. Wybierając się tam, zapytaj o aktualne godziny kursów i zasady wjazdu na górę.

Czy warto nocować w hotelu z lodu w Jukkasjärvi?

Icehotel leży około 17 kilometrów od Kiruny, w miejscowości Jukkasjärvi. Od 1990 roku jest odbudowywany co roku z lodu i śniegu pozyskiwanych z rzeki Torne. Otwarty jest od grudnia do kwietnia, a potem topnieje i wraca do rzeki. Wnętrza projektują artyści wybrani przez jury, a hotel ma 55 pokoi na około 6 000 metrów kwadratowych. Temperatura w środku utrzymuje się w okolicach minus 5 stopni Celsjusza, więc śpi się w specjalnych śpiworach. Wiele osób zwiedza go tylko w ciągu dnia. Aktualne ceny pobytu znajdziesz na oficjalnej stronie Icehotelu. Więcej o lodowym hotelu w Szwecji znajdziesz w osobnym tekście.

Jak powstaje Icehotel co roku od nowa?

Budowa zaczyna się zwykle w połowie listopada, gdy temperatura spada do poziomu pozwalającego pracować armatkom śnieżnym. Śnieg natryskuje się na ogromne stalowe formy o kształcie odwróconej łańcznicy i pozwala mu zamarznąć. Po kilku dniach formy się zdejmuje, a w ich miejscu zostają wolno stojące korytarze ze śniegu. Potem wznosi się ściany działowe, które tworzą pokoje i apartamenty. Bloki lodu trafiają do środka, a wybrani artyści tworzą z nich dekoracje. Hotel otwiera się etapami, najpierw w pierwszych dniach grudnia, a każdego tygodnia dochodzi kolejna część, aż do początku stycznia. Lód do budowy pochodzi z rzeki Torne, a lodowe szklanki używane w barze również powstają z tego lodu. Wiosną, około marca, zbiera się lód z zamarzniętej rzeki i magazynuje w hali produkcyjnej.

Zewnętrzne wejścia do budynków ze śniegu i lodu w kształcie łuków na tle zimowego nieba.
Zewnętrzna część Icehotel w Jukkasjärvi Fot. Stephan Herz (User:Stephan_Herz), CC BY 2.5

Jak zaczęły się lodowe bary w Icehotelu?

Icehotel szukał partnerów biznesowych na początku lat 90. XX wieku. Założyciel Yngve Bergqvist wybrał na pierwszego sponsora markę wódki Absolut. Pierwszy Absolut Icebar otwarto w hotelu w 1994 roku. Dziś ten koncept działa w trzech miastach: w Londynie, w Sztokholmie i w Jukkasjärvi. Goście dostają wódkę w szklankach z lodu z rzeki Torne, a wnętrza barów są co pół roku wymieniane przez personel i artystów. Icebar stał się też franczyzą. Pierwszy taki bar za granicą otwarto w 2009 roku w Kopenhadze, potem w Tokio i w Oslo. Jeśli chcesz zobaczyć bar, zaplanuj to na wieczór, po zwiedzeniu hotelu.

Jak spędzić zimę na szlaku i na śniegu?

Zimą w okolicy Kiruny działają wyprawy na skuterach śnieżnych, zaprzęgi psów, narciarstwo biegowe i rakiety śnieżne. Na stoku Luossabacken, około 2 kilometrów spaceru od centrum, można zjeżdżać na nartach, a sprzęt wypożyczysz na miejscu. Część wypraw idzie na kilka dni z chaty do chaty, na nartach lub rakietach, na przykład wzdłuż szlaku Kungsleden. Ten szlak ma około 440 kilometrów i prowadzi na południe od Abisko. Wędkowanie przez lód też jest popularne, a wiele firm łączy je z wyjściem na zorzę. Wyprawy organizują lokalne firmy, a przed wyjazdem sprawdź ich zakres i wymagany sprzęt.

Co robić latem w Kirunie i okolicach?

Latem w okolicy działa wędrówka po górach, spływ rzeką, kajaki, wędkowanie, orientacja w terenie i golf. Można też wybrać safari po dziczy albo wizytę w pływalni i na siłowni. Górskie szlaki są najlepsze, gdy zejdziesz z asfaltu i wybierzesz trasę na dzień. Zabierz ze sobą cały sprzęt i nie zostawiaj śmieci, bo w Szwecji zaśmiecanie jest zakazane, a okolica jest mocno chroniona. Wiele firm oferuje podobne pakiety, więc porównaj zakres, zanim zapłacisz. Latem warto też pamiętać o białych nocach, które wydłużają dzień i pozwalają wrócić z wycieczki późno, bez poczucia pośpiechu.

Jakie wydarzenia odbywają się w Kirunie w ciągu roku?

Kiruna ma kilka cyklicznych imprez. Zimą odbywa się Kiruna Snow Festival, czyli festiwal śniegu. Latem działa Kirunafestivalen, festiwal kultury i muzyki, a także 110-kilometrowy marsz FjällRäven Classic w sierpniu. Jesienią miasto ma targi i festiwal filmowy Arctic Light Film Festival, który odbywa się w połowie listopada. Terminy zmieniają się z roku na rok, więc aktualne daty warto sprawdzić na stronach organizatorów przed wyjazdem. Jeśli trafisz na jedno z wydarzeń, lepiej zarezerwuj nocleg wcześniej, bo w mieście robi się tłoczniej.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu do Kiruny?

Zacznij od terminu, bo od niego zależy, czy zobaczysz noc polarną, słońce o północy czy zorzę. Potem wybierz, czy jedziesz pociągiem, czy samolotem, i sprawdź połączenia. Zarezerwuj wycieczkę do kopalni i ewentualnie nocleg w Jukkasjärvi, bo to najbardziej obłożone punkty. Zaplanuj co najmniej dwa wieczory na zorzę, bo pogoda potrafi pokrzyżować plany. Na koniec wybierz jeden lub dwa kierunki w okolicy i nie próbuj zobaczyć wszystkiego w jeden dzień. Kiruna dobrze wygląda w zwolnionym tempie.

Dobre pytania przed wyjazdem

Ile dni wystarczy na Kirunę?
Dwa dni wystarczą na kopalnię, centrum, kościół i wieczorny spacer po zorzę. Dłuższy pobyt przyda się, jeśli chcesz pojechać do Jukkasjärvi albo do Abisko.
Czy zorzę polarną zobaczę w każdą zimę?
Zorza pojawia się w Kirunie zimą regularnie, ale zależy od pogody i zachmurzenia. Dlatego zaplanuj kilka wieczorów i wyjdź poza miasto.
Czy kościół w Kirunie stoi na dawnym miejscu?
Nie, kościół został przeniesiony na teren przy cmentarzu, bo kopalnia powoduje osiadanie gruntu. Przed wizytą sprawdź, gdzie teraz stoi.
Jak daleko jest Icehotel od Kiruny?
Icehotel leży około 17 kilometrów od Kiruny, w miejscowości Jukkasjärvi. Jest budowany z lodu i śniegu każdego roku od grudnia do kwietnia.
Czy Icehotel działa przez cały rok?
Nie, hotel działa od grudnia do kwietnia. Potem topnieje i wraca do rzeki Torne, a następnego roku powstaje od nowa.
Czy wycieczkę do kopalni trzeba wcześniej zarezerwować?
Tak, warto sprawdzić wcześniej dostępność miejsc. Wycieczka trwa około 3 godzin i prowadzi na 540 metrów pod ziemię.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też